ET's R'n'R Gumbo

Bugün, Microsoft Platform Stratejileri Genel Müdürü ve açık kaynak laboratuvarının (OSSL) başındaki şahıs Bill Hilf‘in Bilgi Üniversitesi’nde Microsoft ve açık kaynak (ve özgür yazılım) üzerine verdiği semineri izleme fırsatı buldum. Bill Hilf, deyim yerindeyse, “karanlık tarafa geçenler”den birisi; daha öncesinde IBM’in Linux ve açık kaynak (ve özgür yazılım) stratejilerini yöneten kişiymiş. Slashdot’da da epey kulakları çınlatılmış kendisinin…

Hilf konuşmasının en başlarında “Microsoft’un bir özelliği vardır: Biz iş birliği yaptığımız her şirketle rekabet ederiz, her rakibimizle bir iş birliğimiz vardır.” diyerek açık kaynak camiası dışını da hayli ilgilendiren bir vurgulama yaptı. Fiili tekel durumu nedeniyle bu hal kaçınılmaz görünüyor. Daha da önemlisi, hangi iş ortağı ile ne zaman rekabete girişeceğine Microsoft karar veriyor ve eyleme geçiyor, bunun tersi bir örnek yok ortalıkta. İsterseniz ERP yazılımı üretenlere, veri madenciliği yazılımı üretenlere ve anti-virüs üreticilerine sorabilirsiniz 🙂 Alın size açık kaynak ve özellikle özgür yazılımın karşısına hemen her zaman diktikleri “Kodlarınız açıksa gelir akışından nasıl emin olabilirsiniz ki?” sorusunun bir varyasyonu: “Windows üzerinde çalışan yazılım (hatta Windows ile çalışan donanım) üretiyorsanız Microsoft’un ne zaman rakibiniz haline geleceğini nasıl bilebilirsiniz ki?” Özel olarak açık kaynağı kastederken Hilf, “Biz süreçlerle ya da topluluklarla rekabet etmeyiz, ürünlerle ve şirketlerle rekabet ederiz.” diyerek camiaya sıcak mesajlar gönderiyordu.

Neyse, konuya dönelim. Hilf, OSSL’in amacı ve Microsoft içerisindeki işlevini üç maddede topladı: Teknolojiyi anlamak, kültürü anlamak ve değişim ajanı olmak. 300 civarında farklı donanımda 50 civarında farklı işletim sistemi ve dağıtım koşturan, özellikle Unix deneyimli, açık kaynağa aşina koca bir gruptan bahsediyoruz. “Teknolojiyi anlamak” özellikle birlikte çalışabilirlik konusunu içeriyor… “Kültürü anlamak” bana daha çok üniversite kapılarında simit satan gizli polisleri anımsattı. Microsoft’un özgür yazılıma karşı girişeceği harekatları planlamasa bile, uygulanmasında önemli rol oynayan bir ekip… “Değişim ajanlığı” ise Microsoft geliştirici ve ekiplerinin açık kaynak kültürünün çeşitli unsurlarından yararlanmalarını işaret ediyor.

Hilf, PHP konusunda açık kaynak şirketi (?!) Zend ile yaptıkları işbirliğini şöyle açıkladı: PHP geliştiricilerinin %75’i Windows platformunu kullanırken PHP sitelerinin %75’i diğer platformlarda çalışıyormuş. Bu performans sıkıntısını gidermek için iç kaynaklara ek olarak bir açık kaynak şirketi olan Zend ile birlikte çalışmışlar ve ciddi performans iyileştirmeleri elde etmişler. Özellikle Microsoft’un kendi PHP motoru ile Zend arasındaki performans farklarını gösteren slayt çarpıcıydı, Microsoft: “Açık kaynak camiasının yaptığı yazılım benimkinden daha iyi. Benim aynı şeyi üretmem dış kaynaktan sağlamamam göre çok daha uzun sürecek ve pahalıya mal olacak. Sizin destek konusunda da iyi olacağınıza güveniyorum. Hadi iş birliği yapalım!” diyordu net olarak. Evet, iş birliğini camia ile değil, bir şirket ile yapıyordu. Ama ha Ali Veli, ha Veli Ali…

Hilf OSSL’in amaçlarından birinin açık kaynak ile sahipli yazılım arasındaki “polarizasyonu azaltmak” olduğunu söyledi. Açık kaynağın ileride tercih edeceği en yaygın platformun Windows olacağına inandığını belirtti. Bunun zaten Windows’un gizli formülü (“Yeter ki beni kullansınlar…”) ile de uyuştuğunu söyledi.

Bill Hilf, genel olarak makul ve mantıklı bir kişi izlenimi yarattı bende. Evet, şirketini seviyor pek çok Microsoft çalışanı (ve pek çok eski çalışanı) gibi; evet Microsoft ürünlerini de seviyor ve beğeniyor. Ama her güzelin bir kusuru vardır, değil mi?

Fakat sorular esnasında sıra Microsoft-Novell anlaşmasına geldiğinde bu olumlu izlenimlerim sarsıldı. Bill Hilf bir anda kurumsal ağızla konuşmaya, kendisinin ne derece inandığı belli olmayan bir söylem kullanmaya başladı. Microsoft aşkı bu durumu kısmen gizliyordu, ancak böylesine akıllı (olması kuvvetle muhtemel) bir arkadaşın böylesine sığ ve kıymeti kendinden menkul bir tezi kabullenmesi pek kolay değildi. Hilf kısaca şunu söyledi: “Başka şirketlerle de patent değişimi yapıyoruz, burada bir anormallik yok. Ticari amaç gütmeyen açık kaynak geliştiricileri ve Novell müşterilerini patentlerle ilgili olarak dava etmeyeceğiz. Ama bizim de fikri mülkiyetimizi korumamız gerekli.” Microsoft’un olası özgür yazılım patent ihlalleri ile ilgili olarak bu ihlali yapan özgür yazılım camiasını değil de özgür yazılımları ürün haline getiren şirketlerden yalnızca birini muhatap alıyor olması, daha önce de vurguladığım gibi, en hafif deyim ile, hayli çarpık. Mealen “Novell’den başka kimse Linux satmasın, çizerim!” diyor.

Bir de izleyicilerden birinin “Özgür yazılım bir devrimdir, açık kaynak ise bir dalga…” sloganı ile süslediği “Neden açık yazılım diyorsunuz da özgür yazılım demiyorsunuz” sorusuna “Ben işin felsefesi ile ilgilenmiyorum” abukluğunda bir yanıt vermesi olmadı. Teknik konular kadar işle ilgili konulara da hakim olan Hilf’in çok iyi bilmesi gerektiği gibi özgür yazılım-açık kaynak ayrımı felsefi bir ayrım değil, doğrudan fikri mülkiyetin nasıl üleştirildiği ile ilgili bir iş (business) ayrımı. Ama bu konularda gelecek zamanlarda daha çok yazacağım nasılsa…

Sonuçta özetin özeti: Microsoft, açık kaynak (ve özgür yazılım) hareketinin yazılım sanayini ve kendi işini derinden etkileyecek bir rotada gittiğinin farkında. Ama potansiyel tehdidin büyüklüğünü, bu hareket ile nasıl başa çıkarken izlemesi gereken stratejiyi, vb. henüz belirleyememiş. Yalnızca “Bir cisim yaklaşıyor!” diye bağırmakta şu sıralar…

Microsoft-Novell izdivaç töreni yüzgörümlüğünün (348 Mio ABD Doları) ödenmesi ile nihayetlendi… Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine!

Sevgili Gürersan “Sen de iyice kes-yapıştır blogcularına döndün ha!” diyecek ya, pek çok sıfatının yanında DBus ana geliştiricisi olarak tanıtılabilecek Havoc Pennington‘un günlüğünden şu paragrafları almadan edemedim, özgür-sahipli-ticari yazılım bağlamında duruşunu pek de güzel koymuş ortaya:

Just to be clear on one thing. I’m not against proprietary software on moral grounds. I use a fair bit of it for various reasons, though I’m also a huge open source fan and think open source’s practical and social benefits are unquestionable.

If any company wants to write and sell proprietary software, then great for them – open source can compete on the merits. I would also work on proprietary software and be OK with it, though in practice I’ve never had a job doing so.

This is not a religious argument about open source, it’s a matter of respect for a community that works together, and the wishes of creators. If I write something and put it under the GPL, then I want it under the GPL where all of us working on it can use it. I don’t want it to be made proprietary, for someone else’s benefit, due to some shady deal and legal technicality. Commercial yes (and encouraged), proprietary no.

In Novell’s world, if I write something and GPL it, Novell will try to convince customers to buy support from Novell instead of from me (the original author) because of some nebulous, unspecified, almost-certainly-bullshit “IP issues” hinted at by Microsoft and legitimized by Novell for the price of $348 million.

Dibine kadar hemfikir olduğum laflar…

Sevgili Ali Erdinç’in hatırı kalmasın, şu sırada arkada Buddy Guy‘dan Damn Right, I’ve Got the Blues çalıyor…

Başlık cümlesini Dana Gardner’ın ZDNET’deki blog‘undan aldım. Haydi, bir de Red Hat’in tepkisinden görsel çalalım:

Gündüz gözü ile Microsoft-Novell anlaşmasının bazı ayrıntıları çok daha ilginç görünüyor insanın gözüne… Basın bildirisinin sonlarında bir paragrafta diyor ki:

Under the patent cooperation agreement, both companies will make upfront payments in exchange for a release from any potential liability for use of each other’s patented intellectual property, with a net balancing payment from Microsoft to Novell reflecting the larger applicable volume of Microsoft’s product shipments. Novell will also make running royalty payments based on a percentage of its revenues from open source products.

Mealen, başta Microsoft Novell’e bir para verecek ve Novell bunun karşılığı olarak Microsoft’a herhangi patent davası açmayacak… Bu Microsoft açısından önemli, çünkü tarihi hayli eski fikri mülkiyet sıkıntıları vardı Novell ile. Sonrasında ise Novell sattığı Linux’lar için Microsoft’a bir yüzde verecek. Yani “Microsoft, Linux satacak.” Nası yani?!?

Bu arada, Microsoft’un nasıl olup da olası fikri mülkiyet ve patent hakları ile ilgili olarak yalnızca Novell müşterisi olmayan Linux kullanıcılarını dava edebileceği konusu yalnız benim kafama takılmamış; başka yerlerde de sorgulanmış. Ve hatta yukarıda belirtilen “muhtemel rüçhan” hakkı ödemesinin GPL’e aykırı olduğu ve Novell’in böyle birşey yapamayacağı da bir yerlerde tartışılmış.

Son olarak Microsoft’un hamlesini “Linux’u kabul ediş ve barış içinde bir birlikte yaşamı hedefleyiş” olarak görenlere katılmadığımı belirtmek isterim. Durum bu olsaydı Microsoft beş yıl gibi uzunca sayılabilecek bir zaman ufkunda kimi ürünlerini (örneğin Microsoft Office?!) “Novell’in Linux platformu”na taşıyacağını ilan edebilirdi. Hikaye tümüyle bir “parçala ve fethet” yaklaşımı, o kadar…